Συμβαίνει πολύ συχνά στην πράξη ο θανών να έχει αφήσει διαθήκη με την οποία αποκλείει από την κληρονομιά στενούς συγγενείς του που έχουν κληρονομικό δικαίωμα σύμφωνα με την εξ αδιαθέτου διαδοχή.
Η νόμιμη μοίρα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς του Κληρονομικού Δικαίου, καθώς προστατεύει ορισμένους στενούς συγγενείς του κληρονομουμένου από τον αποκλεισμό τους από την κληρονομιά.
Ποιοι δικαιούνται νόμιμη μοίρα;
Δικαιούχοι της νόμιμης μοίρας είναι οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος, εφόσον θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι.
Η νόμιμη μοίρα ανέρχεται στο μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου κληρονομικής μερίδας που θα ελάμβανε ο συγκεκριμένος κληρονόμος αν δεν υπήρχε διαθήκη. Ο υπολογισμός γίνεται με βάση την κατάσταση και την αξία της κληρονομίας κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου, αφού αφαιρεθούν τα χρέη του και οι δαπάνες της κηδείας του.
Τι αλλάζει με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο;
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι η νόμιμη μοίρα αποτελεί πλέον χρηματική αξίωση.
Έτσι, ο μεριδούχος δεν αποκτά αυτομάτως δικαίωμα συγκυριότητας σε συγκεκριμένο ακίνητο ή άλλο περιουσιακό στοιχείο της κληρονομίας. Αντίθετα, αποκτά αξίωση κατά του κληρονόμου για την καταβολή του ποσού που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του.
Μπορεί ο μεριδούχος να λάβει ακίνητο αντί για χρήματα;
Ναι. Παρότι η αξίωση είναι κατ’ αρχήν χρηματική, το δικαστήριο μπορεί, εφόσον το επιβάλλουν οι περιστάσεις, να διατάξει την αυτούσια απόδοση ποσοστού ή συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου της κληρονομίας που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα.
Επομένως, η νέα ρύθμιση δεν αποκλείει την απόδοση ακινήτου ή άλλου περιουσιακού στοιχείου, αλλά αυτό δεν αποτελεί πλέον την κύρια μορφή της νόμιμης μοίρας.
Τι γίνεται αν ο κληρονόμος λάβει λιγότερα από τη νόμιμη μοίρα;
Εάν στον δικαιούχο έχει καταλειφθεί με διαθήκη ποσό ή περιουσιακό στοιχείο μικρότερης αξίας από τη νόμιμη μοίρα του, μπορεί να ζητήσει τη συμπλήρωση της διαφοράς.
Τι γίνεται με τις δωρεές και τις γονικές παροχές;
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας, ο νόμος προβλέπει ότι συνυπολογίζονται δωρεές, γονικές παροχές και άλλες χωρίς αντάλλαγμα παροχές που έγιναν σε μεριδούχο από τον κληρονομούμενο όσο ζούσε.
Εάν η υπάρχουσα κληρονομία δεν επαρκεί για την ικανοποίηση της νόμιμης μοίρας, ο μεριδούχος μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να στραφεί και κατά του προσώπου που έλαβε τη σχετική παροχή.
Πότε γεννιέται η αξίωση της νόμιμης μοίρας;
Η αξίωση γεννιέται με τον θάνατο του κληρονομουμένου. Ο νόμος προβλέπει ειδικές προθεσμίες παραγραφής για την άσκησή της και, επομένως, είναι σημαντικό ο δικαιούχος να εξετάσει εγκαίρως τα δικαιώματά του.
