Με τον Ν. 5303/2026 επέρχεται συνολική αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και, μεταξύ άλλων, μεταβάλλονται σημαντικά οι κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής για τον σύζυγο και το σύντροφο του θανόντος.
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.
1. Τι είναι η εξ αδιαθέτου διαδοχή;
Όταν κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη ή κρίνεται άκυρη η διαθήκη, η περιουσία του μεταβιβάζεται στους κληρονόμους που ορίζει ο νόμος.
2. Τι κληρονομεί ο σύζυγος όταν υπάρχουν παιδιά
Με το προηγούμενο καθεστώς, ο επιζών σύζυγος κληρονομούσε το 1/4 όταν συνυπήρχε με ένα ή περισσότερα τέκνα ενώ κληρονομούσε το 1/2 όταν δεν υπήρχαν τέκνα.
Με το νέο άρθρο 1810 ΑΚ, ο επιζών σύζυγος καλείται πλέον στο 1/3 της κληρονομίας όταν υπάρχει ένα τέκνο και στο 1/4 όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα τέκνα.
3. Τι γίνεται όταν δεν υπάρχουν τέκνα και ο επιζών σύζυγος συντρέχει με συγγενείς άλλων τάξεων;
Όταν ο επιζών σύζυγος συντρέχει με συγγενείς της δεύτερης τάξης, (οι γονείς του κληρονομούμενου, οι αδερφοί, καθώς και τέκνα και εγγονοί αδερφών που έχουν πεθάνει πριν από αυτόν), κληρονομεί το 1/2 της κληρονομίας.
Εάν δεν υπάρχουν τέκνα ή συγγενείς της δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος καλείται ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος σε ολόκληρη την κληρονομία.
Παράλληλα, διατηρείται το λεγόμενο εξαίρετο, δηλαδή η δυνατότητα του επιζώντος συζύγου να λάβει οικιακά αντικείμενα, έπιπλα, σκεύη και ενδύματα που χρησιμοποιούσαν οι σύζυγοι.
4. Νέα προστασία για την οικογενειακή κατοικία
Ο νέος νόμος ενισχύει την προστασία της κατοικίας που αποτελούσε τον κύριο τόπο διαμονής του θανόντος και του επιζώντος συζύγου.
Εφόσον στην κληρονομία περιλαμβάνεται τέτοιο ακίνητο, ο επιζών σύζυγος δικαιούται την αποκλειστική χρήση του χωρίς αντάλλαγμα για ένα έτος από τον θάνατο του κληρονομουμένου.
5. Η θέση του προσώπου που ζούσε σε ελεύθερη ένωση
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νέου Κληρονομικού Δικαίου αφορά το πρόσωπο που ζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο.
Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το πρόσωπο αυτό αποκτά πλέον κληρονομικά δικαιώματα.
Ειδικότερα, εφόσον δεν καλείται σύζυγος:
-το πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον κληρονομούμενο κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατο δικαιούται το εξαίρετο,
-μπορεί να έχει δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της κύριας κατοικίας για ένα έτος από το θάνατο,
-και, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, μπορεί να κληθεί ακόμη και ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος σε ολόκληρη την κληρονομία όταν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που καλείται στην κληρονομία.
Στην τελευταία αυτή περίπτωση απαιτείται αίτηση στο δικαστήριο της κληρονομίας και δικαστική βεβαίωση ότι συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Η ρύθμιση αυτή αποτελεί ουσιαστική μεταβολή στη μεταχείριση των μακροχρόνιων συντρόφων χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
6.Αποκλεισμός συζύγου
Σύμφωνα με το νέο άρθρο 1812 ΑΚ το κληρονομικό δικαίωμα καθώς και το δικαίωμα στο εξαίρετο του συζύγου, αποκλείεται αν εκκρεμεί διαδικασία για τη λύση του γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης. Σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου πρέπει να έχει καταρτιστεί η συμφωνία για τη λύση του γάμου ή να έχει υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση. Επίσης, αν ο κληρονομούμενος άσκησε αγωγή διαζυγίου τότε ο επιζών σύζυγος στερείται τη νόμιμη μοίρα μόνο εφόσον η αγωγή ασκήθηκε για βάσιμο λόγο.
